मुलांना Consent शिकवण्याची वेळ | पालकांसाठी सुरक्षित आणि समजूतदार मार्गदर्शन

मुलांना consent म्हणजे काय, ते कसं शिकवायचं आणि का आवश्यक आहे हे समजून घ्या. पालकांसाठी body autonomy, boundaries आणि सुरक्षिततेवर आधारित माहितीपूर्ण लेख.

प्रस्तावना: Consent हा मोठ्यांचा विषय नाही, मुलांपासूनच शिकवायचा संस्कार आहे

आपल्या समाजात “Consent” हा शब्द अजूनही खूप गंभीर, मोठ्यांचा किंवा फक्त लैंगिक संदर्भातला विषय मानला जातो. पण प्रत्यक्षात consent म्हणजे परवानगी, सीमा आणि आदर – जे आयुष्याच्या प्रत्येक नात्यात लागू होतात. मुलांना लहानपणापासून consent शिकवणं म्हणजे त्यांना सुरक्षित, संवेदनशील आणि जबाबदार माणूस बनवण्याची पहिली पायरी आहे. हा लेख पालकांना समजावून सांगतो की consent म्हणजे काय, ते मुलांना कसं आणि का शिकवणं आज अत्यावश्यक झालं आहे.

Consent म्हणजे नेमकं काय?

Consent म्हणजे स्पष्ट, स्वेच्छेने दिलेली आणि समजून घेतलेली होकाराची परवानगी. ती जबरदस्तीने, भीतीने किंवा गोंधळात दिलेली नसते. मुलांच्या आयुष्यात consent म्हणजे कोणी त्यांना स्पर्श करतोय का, कोणी त्यांची वस्तू घेतोय का, कोणी त्यांचा वेळ किंवा भावना गृहीत धरतोय का – या सगळ्याशी संबंधित असतं. Consent हा फक्त “हो” किंवा “नाही” एवढाच शब्द नाही, तर तो एक सतत चालणारी प्रक्रिया आहे.

आपल्या संस्कारांमध्ये कुठे कमी पडतोय consent

लहानपणी आपण मुलांना अनेकदा सांगतो – “मोठ्यांना नाही म्हणायचं नसतं”, “मामा आलेत तर मिठी मार”, “आंटीने गाल ओढला तर चालतं”. या वाक्यांमधून मुलांच्या शरीरावरचा त्यांचा हक्क नकळत काढून घेतला जातो. चांगल्या संस्कारांच्या नावाखाली आपण त्यांना boundaries विसरायला शिकवतो. पुढे मोठं झाल्यावर मग “नाही” म्हणणं त्यांना अवघड जातं.

Consent आणि शरीरावरचा हक्क

मुलांना सर्वात आधी हे समजायला हवं की त्यांचं शरीर त्यांचं आहे. कोण कुठे, कसा आणि केव्हा स्पर्श करू शकतो याचा निर्णय घेण्याचा अधिकार त्यांना आहे. हा विचार मुलांच्या आत्मविश्वासासाठी फार महत्त्वाचा असतो. जेव्हा मुलाला स्वतःच्या शरीरावर नियंत्रण असल्याची जाणीव असते, तेव्हा तो असुरक्षित परिस्थिती ओळखू शकतो.

Consent शिकवणं म्हणजे भीती पेरणं नाही

अनेक पालकांना वाटतं की consent, body safety किंवा boundaries बद्दल बोललं तर मुलं घाबरतील. पण योग्य भाषेत, वयानुसार समजावलं तर भीती नाही तर clarity येते. मुलांना माहिती असणं म्हणजे त्यांना सुरक्षित ठेवणं. अज्ञानात ठेवणं ही खरी धोक्याची गोष्ट आहे.

दैनंदिन आयुष्यात consent कसं शिकवायचं

Consent शिकवण्यासाठी वेगळा lecture द्यायची गरज नाही. रोजच्या छोट्या गोष्टींमधून ते शिकवता येतं. मुलाला मिठी मारायची आहे का विचारणं, त्याची वस्तू वापरण्याआधी परवानगी घेणं, त्याचं “नको” शांतपणे स्वीकारणं – या सगळ्या गोष्टी consent चा अनुभव देतात. पालकांचं वागणं हेच मुलांसाठी पहिलं पाठ्यपुस्तक असतं.

मुलांचं “नाही” ऐकणं का कठीण वाटतं?

आपल्या संस्कृतीत authority आणि obedience ला जास्त महत्व दिलं जातं. त्यामुळे मुलाचं “नाही” आपल्याला उद्धटपणा वाटतो. पण consent शिकवायचा असेल तर मुलाचं “नाही” हे त्याच्या भावना व्यक्त करण्याचं साधन आहे, असं पाहायला शिकायला हवं. प्रत्येक वेळी नाही मान्य करावीच लागते असं नाही, पण ती ऐकून घेणं महत्त्वाचं आहे.

शाळा, मित्र आणि peer pressure

मुलं मोठी होत असताना त्यांना peer pressure चा सामना करावा लागतो. मित्रांनी काही करायला भाग पाडणं, चेष्टा, teasing – या सगळ्या ठिकाणी consent महत्त्वाचा ठरतो. मुलाला स्वतःच्या comfort zone ची ओळख असेल, तर तो “मला हे नको” असं ठामपणे सांगू शकतो.

Digital जगात consent

आजची मुलं online world मध्ये लवकर प्रवेश करतात. फोटो शेअर करणं, messages, games, video calls – सगळीकडे consent लागू होतो. कोणाचा फोटो परवानगीशिवाय शेअर करणं, screen recordings, screenshots हे सगळे boundaries चे उल्लंघन आहेत, हे मुलांना समजावणं गरजेचं आहे.

Consent आणि लैंगिक सुरक्षितता

लैंगिक शोषण टाळण्यासाठी consent ची समज फार महत्वाची आहे. मुलांना “good touch–bad touch” पलीकडे जाऊन body autonomy आणि trust बद्दल शिकवणं गरजेचं आहे. कोणीतरी ओळखीचाही माणूस चुकीचा वागू शकतो, हे सत्य शांतपणे सांगणं पालकांसाठी अवघड असतं, पण आवश्यक आहे.

पालकांची भीती आणि समाजाचा दबाव

अनेक पालक स्वतः या विषयावर कधीच बोललेले नसतात. त्यामुळे अस्वस्थता, संकोच वाटतो. पण मुलांसोबत honest आणि age-appropriate संवाद करणं हाच उपाय आहे. समाज काय म्हणेल यापेक्षा मुलाचं सुरक्षित भविष्य महत्त्वाचं आहे.

Consent शिकवल्याने मुलं कशी घडतात

Consent शिकलेली मुलं जास्त empathetic, confident आणि respectful होतात. ती स्वतःच्या आणि इतरांच्या boundaries ओळखतात. पुढे आयुष्यात नाती जपताना, कामाच्या ठिकाणी आणि समाजातही हे मूल्य उपयोगी पडतं.

निष्कर्ष: Consent म्हणजे संस्कारांची नवी व्याख्या

मुलांना consent शिकवणं म्हणजे त्यांना भीती दाखवणं नाही, तर त्यांना स्वतःवर आणि इतरांवर आदर ठेवायला शिकवणं आहे. हा एक संवाद आहे, जो एकदाच न होता सतत चालणारा असतो. पालकांनी आज पाऊल उचललं, तर उद्याचा समाज अधिक सुरक्षित, समजूतदार आणि मानवी होऊ शकतो.

#ConsentEducation #ParentingMarathi #ChildSafety #MarathiBlog #ParentGuidance #ConsentForKids #EmotionalParenting #SexEducationMarathi #RespectBoundaries #MarathiParenting